MORS

Tanguy Haers componeert en filmt de link tussen muziek en de dood

Als er één ding zeker is voor ons, mieren op een stofje in de ruimte, is dat er een dag komt wanneer de laatste zucht adem onze luchtpijp zal verlaten en onze stoffelijke resten door vuur of wormen worden verteerd. Muziek speelt bij de dood een belangrijke rol, toch voor diegenen die dan nog afscheid kunnen nemen. Tanguy Haers (25, Leuven) onderzoekt het belang daarvan in zijn project MORS. 

Tanguy ging niet alleen met muziek aan de slag, maar ook met beeld. Hij nam een serie foto’s van een schaal vol fruit die gedurende enkele maanden lag te rotten in de boilerruimte op zijn appartement.  “Gelukkig stonk het niet té fel en kwamen de vliegen er pas na enkele maanden achter.” 

De kijker ziet de meloen, de banaan en ander lekkers langzaam gedurende bijna een half uur naar gene zijde oversteken en hoort daarbij een vierdelige compositie van Tangy, A, B, C en D genaamd. Enkel opgenomen met zijn gitaar en effecten. Daarbij baseerde hij zich op twee soorten muziek: gregoriaanse zang en het minimalisme van componisten als Philip Glass. 

Spotify premium 

Zoals het een grondig werkende onderzoeker betaamt, trok Tanguy eerst op verkenning. Hij voerde gesprekken met zijn oom – een Jezuïet die als theoloog verbonden is aan de KU Leuven – een begrafenisondernemer en de Japanse orgelvirtuoos Takako Yanagihara.  

“Mijn oom vertelde hoe bij een begrafenis muziek op verschillende manieren wordt gebruikt. De orgelist kan bijvoorbeeld de registers opentrekken om zo het rumoer te verstommen als mensen de kerk uitgaan. Of hij vertelde hoe hij soms een stuk a capella zong om de aandacht te verscherpen. Mijn oom en de begrafenisondernemer wezen ook op het feit hoe onze tradities veranderd zijn. Vroeger hadden mensen vaak een soort standaard begrafenis, maar er zijn nu veel meer mensen die niet gelovig zijn en dus een dienst buiten de kerk houden. Het belang van andere muziek is daarbij komen opzetten. Liedjes als Mia van Gorki of Papa van Stef Bos hebben vaak een diepere emotionele impact door een persoonlijke link. In principe kan alles nu, als het maar met respect gebeurt. Vandaar dat priesters en begrafenisondernemers tegenwoordig Spotify gebruiken. Een gezamenlijk mopje was dat ze allemaal een premium account moeten pakken, want anders zit je plots met reclame op een begrafenis.” 

Tanguy was al enigszins bekend met gregoriaans via zijn vader. “Die zong in een koor, en als hij een liedje op de radio hoorde, wees hij me er op dat een bepaald thema, of melodielijn van het gregoriaans afkomstig was. Interessant. Ik ben me gaan verdiepen in de stijl en ben veel naar allerlei vormen van klassiek beginnen luisteren.” 

Vanitas 

Toch zat hij daarna een tijd vast: hij wist niet goed hoe het zelf muzikaal aan te pakken. Zijn gitaardocent suggereerde hem om de muziek van de minimalisten te beluisteren, componisten als Philip Glass, Terry Riley… Een genre dat goed samengaat met beelden. “Want waarom maar één zintuig prikkelen?”, zegt Tanguy over zijn combinatie van sound & vision

De schaal fruit lijkt een verwijzing naar de vanitasschilderijen van weleer: reminders aan de ijdelheid van de mens; aan het feit dat het ooit ophoudt. “En er was die quote van (N-VA voorzitter in de kamer) Peter De Roover in de media dat kunstenaars van vroeger meer oog hadden voor schoonheid. Wat tussen de lijntjes dus een belediging is aan kunstenaars van nu, die zogenaamd ‘choqueren’. Ook daarom leek het me al leuk om met oude schilderijen te werken.” 

“Waarom maar één zintuig prikkelen?”

Eeuwige rust 

De soundtrack bij de beelden van rottend fruit: vier composities die hij maakte aan de hand van zowel oude demo’s, nieuw ingespeelde gitaarpartijen en invloeden van zowel genre als werkwijze van het gregoriaans en minimalistische componisten. In zijn eentje, want zijn oorspronkelijk idee – een uitvoering door een gitaarorkest – strandde door corona. Hij knipte en plakte stukken uit het graduale romanum aan elkaar, het gregoriaanse gezangenboek van zijn vader. Hij zette eerst een grafische lijn uit en maakte op basis van die tekening muziek, hij liet zich inspireren op het Requies Aeterna, muziek die hij zich nog herinnerde van in de kerk toen hij jong was of een compositie van Riley… 

Tanguy – die zegt dat tijdens zijn studies aan PXL veel oogkleppen zijn afgevallen – trekt nu twee jaar naar Rotterdam voor een master in popgitaar. Gaan zijn composities later op een poppodium of in een museum te horen zijn, mogelijk in combinatie met andere kunststromingen?  “Ik hoop allebei. Ik heb die verscheidenheid nodig, en de techniek ontwikkelt zich almaar verder om daarmee goed te kunnen experimenteren.”